Dekorasyon Mobilya Estetik

700 yıllık bir geleneğin devamı niteliğindeki Yıldız Porselen Fabrikası, önümüzdeki günlerde atölye bahçesindeki denize nazır “showroom”u ve halka açık kafeteryasıyla tarihinde ilk kez düzenli bir tanıtım sürecine giriyor.

Beşiktaş”ta Yıldız Korusu içinde bulunan nefis Boğaz manzaralı Yıldız Porselen Fabrikası geleneksel porselen üretimi ve desenleriyle bir müze niteliğinde. O yüzden buraya ister fabrika ister atölye deyin , başına mutlaka “müze” ibaresini eklemeniz işlevine daha uygun düşecek.

Yıldız Porselen işletmesi geçmişten günümüze uzanan köklü bir porselen ve motif kültürünü barındırıyor. En önemli özelliği saray dekorunu tüm antik form ve orijinalliğiyle günümüze taşıyor olması. Dünyada ve Türkiye”de üretilen porselenler arasında orijinal Türk motifleriyle ayrıcalıklı bir üne sahip.

Dünyanın birçok ülkesindeki müze ve koleksiyonlarda Yıldız porselenlerine rastlamak mümkün. Hatta bu porselenlerin yapımında bulunan ustalar televizyon seyrederken bile herhangi bir film karesinde kendi işledikleri porselenlere rastlayabiliyor.

Kahve ve çay fincanları, aşure ve boza takımları, şekerlikler, güllü süslemeler, çini duvar panoları ve çini şömineye kadar mekan dekoruna saraylı havası katan geniş bir ürün yelpazesi var. Kültürümüzün önemli taşıyıcısı konumundaki bu atölye-müzedeki üretimin büyük bölümü sipariş üzerine yapılmasına rağmen işletme birçok talihsizlik yaşayarak bugüne gelmiş.

II. Abdülhamid”in kaderi peşlerini bırakmıyor

Sarayların porselen dekor ve sofralık eşya üretimini karşılamak üzere kurulan Yıldız Porselen Atölyesi geçen yüzyıl içinde çeşitli badireler atlatmış. Dünyanın göz bebeği porselenleriyle yoğun siparişler almasına rağmen zarar eden bir kurum olmuş zaman zaman. Hatta öyle zamanlar yaşamış ki, neredeyse 20 yıla yakın bir dönem içinde fabrikanın duvarlarının boya badana görmediği olmuş. İçerideki üretimi görmek için can atan turistlere eşlik eden atölye çalışanları, etrafın düzensiz ve bakımsız olmasından eziklik duyuyor.

Amerika, Almanya, Katar, Kuveyt ve Arabistan gibi ülkeler başta olmak üzere, yurtiçinde Paşabahçe mağazalarına ve saraylardaki satış reyonlarına üretim yapan Yıldız Porselen, ülke ve dünya çapındaki ününe rağmen hak ettiği itibara yeni yeni kavuşuyor. Beşiktaş”taki Yıldız Korusu içinde tarihi bir mekanda nevi şahsına münhasır bir üretim yapan atölyenin normal büyüklükte bir oturma odası kadar teşhir salonu var. Yeni çevre düzenlemesi ve tadilat işlemlerinden sonra fabrikanın denize nazır kesiminde geniş çaplı bir showroom yapılıyor. Dekorasyonu devam eden binanın üst katı ise halka açık kafeterya olarak düzenleniyor.

Fabrikanın şimdiki teşhir salonunda birbirinden nefis görünümlü vazolar, semaverler, çini tabaklar ve paha biçilmez güzellikte çiniler bulunuyor. Sultan II. Abdülhamid tuğralı çay takımları oldukça zarif. Krem rengi çay fincanları üzerine koyu kahve renginde tuğra deseni işlenmiş. Orijinaline uygun olarak yapılan çay takımının fiyatı 600 milyon.

Çeyiz için onca gereksiz eşyanın alındığını ve hiç kullanılmadığını düşünürsek, geleneksel el sanatlarına ilgi duyanların ellerinin altında bulunması gereken birçok orijinal porselen eşya için burası nostaljik bir adres.

Sarayın porselen ihtiyacını karşılamak üzere 1890 yılında II. Abdülhamid tarafından yaptırılan Yıldız Çini Fabrikası o dönemin saray ve çevresinin porselen ihtiyacını karşılıyordu. Fransa”dan ithal edilen teknolojiyle yaptırılan Yıldız Porselen Fabrikası”nın çok da iç açıcı bir tarihi yok. Öyle ki, ürünleri dünyanın hemen her ülkesinde müzelerde yer almış ve dünyanın elit kesiminin gözdesi olmuşken neredeyse yarım yüzyıl kapalı bırakılmış bu fabrika. Diğer yarım yüzyıllık süre içinde ise küçük bir müze-atölye şeklinde ayakta kalma mücadelesi veriyor. Türk çini tarihinin devamını sağlayan önemli bir kurum olan Yıldız porselenin kaderi, kurucusu II. Abdülhamid”in saltanat dönemiyle özdeş kabul ediliyor. Sultan tahttan indirilince çini fabrikasının kapısına mühür vuruluyor. On yıldan fazla kapalı kalan fabrika savaş döneminde sadece telgraf tellerini birbirine bağlayan fincanları üretiyor. Savaş bitince kapatılan fabrika 1957 yılında yeniden çalıştırılmak üzere Sümerbank”a devrediliyor. 1995″ten beri de TBMM”ye bağlı olarak Milli Saraylar Daire Başkanlığı bünyesinde hizmet veriyor.

Sadece bir ressam var

Yıldız Porselen”e nostaljik desenler kazandıran tek bir ressam var. 0n sekiz yıldır burada eşsiz tasarımlara şekil veren ressam Cem Acar”la sadece işaretle konuşabiliyoruz. Acar, aynı zamanda işitme engelli. Kuş deseni çizdiği kahve fincanlarının takımı olan porselen tepsiye de aynı desenleri çizdiğini gösteriyor. Çay takımı ise gerçekten görmeye değer. Fabrikadaki bütün üretim el ile yapılıyor. Çalışanların çoğu yirmi yıldır burada. Müdür Kaya Okçuoğlu çalışanların çoğunun emekliliğinin geldiğini söylüyor ama emeklilikten ziyade onore edilmelerini arzu ediyor.

Buradaki çalışanlar herhangi bir tarihi eserin çini ve porselenlerini aslına uygun şekilde tamir edecek ya da yeniden yapabilecek birikime sahip. Ancak çiniler el yapımı olursa tamiratın süresi uzuyor. Bu yüzden günümüzde el yapımı porselenlere geniş çaplı tadilat yapmak pek de mümkün değil. Çünkü böyle bir çalışma için atölyelerin uzman kapasiteleri yeterli değil. Bu alanda çalışan daha çok kişiye ihtiyaç olduğunu belirten Okçuoğlu, birçok tarihi caminin ya da başka eserlerin el yapımı çini ile süslenmiş olmasını ise geçmiş dönemlerde halk içinde bu sanatın oldukça yaygın olmasıyla ilintiliyor.

Yıldız Porselen atölye ve müzesinde uzman kadroyu her yıl artırmayı hedefleyen Okçuoğlu, üretimi artırmaya ve ülke çapında daha çok tanınmaya yönelik projeler geliştirmiş. Fabrikaya her yıl üç eleman alıp yetiştirmeyi uygun görüyor. İşe yeni başlayan kişilerin güzel sanatlar resim bölümü mezunu olması tercih sebebi. Her ne kadar okulda bu işi öğrenseler dahi burada işe başlayanlardan tam kapasite verim alınması için en az iki yıl geçmesi gerekiyor. Porselene hayat veren ellerin ustalığı ve tasarım kabiliyeti için ise en az on yıllık bir deneyim aranıyor.

Yıldız Porselenin dekor bölümünde kırk kişi çalışıyor. Masaların üzerinde sadece desen kağıtları, boyalar ve porselen parçaları bulunmuyor. Çoğu menekşe olan canlı çiçekler de buradaki sanatçıların porselenle aynı dili yakalamasına aracılık ediyor. Eğer kötü bir gün geçirmişse usta, renkler koyuya doğru gidiyor. “Duygularımızı, ruhumuzdaki güzellikleri porselene aktarıyoruz” diyor tasarımcı Tülin Yavuz. Yirmi bir yıldır burada günlerin nasıl geçtiğini hiç anlamadığını belirtiyor.

Makinalar kırk beş yıllık

113 çalışanı olan fabrikanın makinaları ise kırk beş yıllık. Çalışanların eski olanı makbul ise makinaların da mı eskisi makbul diye soruyoruz biraz gülümseyerek. Makinaların eski teknoloji olması önceki yönetimlerin buraya verdiği değerin göstergesi. Çünkü bilhassa sofralık porselen üretiminde, mesela fincanlarda, hayli zayiat verilmesine yol açıyor eski makinalar. Porselen hata kabul etmiyor. Tornadan çıkan fincanların ağız uçlarında milimetrik farklılık olması fırınlanma sonrasında o fincanın hasarlı çıkacağı anlamına geliyor. Geçmiş dönemlerde yok yere oldukça fazla zarar edildiğini belirten Müdür Kaya Okçuoğlu, işletmenin kendisini yenilemesini hızlandırmak adına İSO 9001 belgesi için çalışma yapıyor.

Dolayısıyla yakın bir zamanda milyarlarca zarar eden kurum için yeni hükûmet ile yeni bir dönem başlamış. İki yıl öncesine kadar insanlar burayı biletli olarak ziyaret edebiliyordu. Şimdilerde ise çalışanları, tarihi atmosferi ve işleviyle yerli ve yabancı herkesi büyüleyen bu atölyeyi daha çok kişi parasız olarak gezip görsün ve burada çayını kahvesini içebilsin isteniyor. Showroom binasının üst katı bu amaçla kafe olarak düzenleniyor.

Yıldız Porselen”in giriş kapısının hemen yanında satış bölümü bulunuyor. Ayrıca bütün saraylarda satış reyonları var. Paşabahçe”nin bütün mağazalarına ürün veren Yıldız Porselen”in aynı zamanda önemli taliplerinden biri Paşabahçe.

Yıldız Porselen”in müşteri kitlesi yarı yarıya yabancılardan oluşuyor. Başta Amerika olmak üzere Almanya ve Arap ülkeleri bu koleksiyona özel bir hayranlık besliyor. Özellikle Katar, Kuveyt ve Arabistan”da bu porselenin meraklısı aileler evlerini müzeye çevirmiş. Amerika”da yaşayan Türkler için de burasının uğrak mekanlar arasında olduğunu belirtiyor Okçuoğlu. Çinili duvarlar, şömineler ve tablolar daha çok yurtdışından sipariş ediliyor. Perakende alıcılar vazo şekerlik, çay ve kahve takımlarını daha çok tercih ediyor. Arap ülkeleri ise saray vazoları ve duvar çinileri gibi daha çok büyük ebatlı ve gösterişli ürünleri tercih ediyor.

Yeni belediye başkanları bilecek

Yüzyıllık tasarımların yapıldığı fabrikanın tanıtım işleri şimdiye kadar çalışanların gayretiyle gerçekleşmiş. Ürünleri paketleyip naylon poşete koymak yerine üzerinde ürünün resmi olan kağıt poşetler imal ediliyor. Broşürler ve daha köklü tanıtımlar için start veriliyor. Çiçeği burnunda belediye başkanlarının da Yıldız Porselen”den haberdar olmaları için ayrıntılı broşürler hazırlanıp adreslerine yollanacak. Siparişler şimdilik kapasiteyi aşmış olsa da ülkedeki tüm kurumların buradan haberdar olması için bu tarz tanıtımların gerekli olduğuna inanılıyor. Yurtdışı gezilerde ülkeyi temsil eden önemli hediyelik eşya konumundaki Yıldız Porselen, çeyiz sandıklarının da vazgeçilmezleri arasında yerini alıyor.

Bunca özel ve değerli üretimi olmasına rağmen bu tarihi mekan yüzyıl içinde bir nevi doğal akışına terk edilmiş. Dünya çapındaki ünüyle eşdeğer bir önemle tanıtım çalışması içine girilmemiş. Anlayacağınız Yıldız Porselen şimdiye kadar kendi saraylı imajı ve tarihinden gelen sanatsal değeriyle dünyadaki prestijini muhafaza etmiş. Yıldızı yeni parlamaya başlamış gibi.
Kaynak: Aksiyon